Giải pháp cứu giá và mở lối cho xuất khẩu gạo Việt năm 2019

Thương Trường Nhằm tạo điều kiện cho ngành lúa gạo phát triển bền vững, nông dân yên tâm chăm lo sản xuất, không lo đầu ra tiêu thụ gặp khó cũng như đảm bảo nguồn nguyên liệu chế biến, sản xuất phục vụ xuất khẩu cho các doanh nghiệp Việt Nam thì nhất thiết phải phát huy mô hình cánh đồng mẫu lớn, tạo ra chuỗi giá trị mà trong đó doanh nghiệp với nông dân phải liên kết với nhau. Đây cũng là cơ sở để khắc phục kịch bản "được mùa mất giá" và mở ra hướng đi cho xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Vẫn còn điệp khúc “được mùa, mất giá”

Ngày 26/02, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì hội nghị "Thúc đẩy sản xuất tiêu thụ lúa gạo đồng bằng sông Cửu Long" tại tỉnh Đồng Tháp. 

Theo tài liệu hội nghị, xuất khẩu gạo năm 2018 đạt 6,1 triệu tấn, trị giá 3,06 tỷ USD, tăng 5,1% về lượng và 16,3% giá trị so với năm 2017. Nguyên nhân tăng chủ yếu do chuyển đổi được cơ cấu giống, tỷ trọng gạo chất lượng cao chiếm gần 80% gạo xuất khẩu, nâng giá gạo xuất khẩu bình quân tăng từ 452 USD/tấn năm 2017 lên 502 USD/tấn năm 2018, tương đương và có thời điểm còn cao hơn giá gạo cùng loại của Thái Lan.

Năm nay, diện tích lúa trên cả nước là 7,53 triệu ha, năng suất trung bình 58,1 tấn/ha, sản lượng lúa dự kiến đạt 43,8 triệu tấn, tương đương năm 2018, đủ cho nhu cầu trong nước và kế hoạch xuất khẩu. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu gạo vẫn đang phải đối mặt với những khó khăn, thách thức trong bối cảnh thương mại gạo toàn cầu vẫn tiềm ẩn những biến động khó lường.

Từ cuối năm 2018 đến nay việc tiêu thụ gạo gặp một số khó khăn, giá gạo giảm. Xuất khẩu gạo tháng 1/2019 đạt 437,6 nghìn tấn với giá trị đạt 195,3 triệu USD, giảm 10,9% về khối lượng và 18,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2018. Thị trường lớn nhất là Trung Quốc giảm, các thị trường khác chưa có nhiều khởi sắc.

Nguyên nhân do nguồn cung dồi dào vì đang bước vào thu hoạch vụ Đông Xuân - vụ lúa lớn nhất trong năm, trong khi đó các giao dịch xuất khẩu cũng ít hơn trong thời gian gần Tết. Các thị trường quốc tế đang tiếp tục có sự cạnh tranh gia tăng về chất lượng, chủng loại và yêu cầu kiểm tra chất lượng hàng xuất khẩu,... điều này có tác động rất lớn đến giá lúa gạo và thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Giải pháp cứu giá và mở lối cho xuất khẩu gạo Việt năm 2019
Nông dân các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long khẩn trương thu hoạch lúa vụ Đông Xuân 2019

Cụ thể, theo báo cáo của các Sở Công Thương trong khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, giá lúa gạo hiện ở mức rất thấp đồng thời thương lái ở một số nơi ngừng thu mua khiến bà con nông dân gặp nhiều khó khăn.

Tại Đồng Tháp, vụ Đông Xuân 2018 - 2019, địa phương này xuống giống đạt 205.000ha. Dự kiến thu hoạch rộ vào đầu tháng 3/2019 với sản lượng toàn vụ ước đạt 1,4 triệu tấn.

Tại Tiền Giang, diện tích xuống giống lúa Đông Xuân 2018-2019 đạt 64.714 ha, trong đó nhóm lúa đặc sản, lúa thơm, lúa chất lượng cao chiếm 71,3%. Trao đổi với Báo Công Thương, ông Đoàn Văn Phương – Giám đốc Sở Công Thương Tiền Giang – cho biết, về tiến độ thu hoạch, cho đến ngày 20/2, diện tích thu hoạch của tỉnh đạt 15.271 ha với năng suất 69,3 tạ/ha. Sản lượng thu hoạch ở mức 105.786 tấn.

Theo đại điện Sở Công Thương Tiền Giang, ước tính giá thành lúa Đông Xuân hiện ở mức 3.501 đồng/kg, cao hơn năm trước 15 đồng/kg. Ông Đoàn Văn Phương cho biết, mặc dù chi phí sản xuất lúa vụ Đông Xuân năm nay thấp hơn năm trước 1,49 triệu đồng/ha, tuy nhiên, do năng suất thấp hơn nên giá thành vụ Đông Xuân 2018 – 2019 cao hơn năm trước 15 đồng/kg.

Trên địa bàn tỉnh An Giang, tính đến hết ngày 19/2, toàn tỉnh đã thu hoạch được 27.496 ha lúa vụ Đông Xuân, đạt 11,76% diện tích xuống giống, sản lượng đạt 170.000 tấn. Dự báo, từ ngày 20/2 đến hết ngày 1/3, An Giang sẽ thu hoạch thêm khoảng 14.000 ha, sản lượng từ 74.200 đến 104.000 tấn lúa.

Theo đại diện Sở Công Thương An Giang, khó khăn lớn nhất hiện nay là giá lúa trên địa bàn đang có xu hướng giảm từ 200-800 đồng/kg so với tuần trước Tết Nguyên đán và giảm từ 1.000-1.500 đồng/kg so với cùng kỳ. Trong khi đó, sản lượng thu hoạch mới khoảng 13%. Do đó, khi bước vào thu hoạch cao điểm trong tháng 3, nếu không có biện pháp kịp thời, giá lúa sẽ có thể tiếp tục diễn biến bất lợi hơn.

Đề xuất các giải pháp hỗ trợ tiêu thụ lúa gạo

Nhằm giải quyết thực trạng trên, Sở Công Thương các tỉnh thành trên địa bàn khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã khẩn trương đề xuất các giải pháp để cứu giá lúa gạo, hỗ trợ bà con nông dân tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm.

Bà Võ Phương Thủy – Phó Giám đốc Sở Công Thương Đồng Tháp – cho biết, UBND tỉnh đã chỉ đạo, trước mắt, các doanh nghiệp của Đồng Tháp có kho chứa mà còn dư, nếu người dân có nhu cầu, thì cho người dân gửi nhờ. Đối với các DN xuất khẩu, đề nghị nếu đã có kế hoạch, có hợp đồng xuất khẩu thì tăng cường thu mua.

Đối với Tiền Giang, theo ông Đoàn Văn Phương, hầu hết, nông dân tại đây đang ở vào tình trạng đến gần ngày thu hoạch nhưng vẫn chưa có mối bán lúa với giá hợp lý. Nếu không có đơn vị nào mua vào ở thời điểm này, trong khi nông dân không có khả năng tạm trữ sẽ bán tháo với giá rẻ, nước ngoài có thể dựa vào thông tin này áp giá thấp đối với doanh nghiệp ký hợp đồng theo đơn hàng, sẽ gây thiệt hại lớn cho việc sản xuất và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam.

“Vì vậy, đề nghị doanh nghiệp xuất khẩu gạo chủ động thực hiện việc mua lúa trong dân để tạm trữ chờ xuất khẩu theo quy định tại Điều 12 về Dự trữ lưu thông của Nghị định 107/2018/ NĐ-CP ngày 15/8/2018 của Chính phủ: “Thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo phải thường xuyên duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 5% số lượng gạo mà thương nhân đã xuất khẩu trong 06 tháng trước đó.”- ông Đoàn Văn Phương nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo ông Phạm Anh Tuấn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang, UBND tỉnh đã giao UBND các huyện, thị xã chủ động tuyên truyền cho nông dân hạn chế bán lúa ra vào thời điểm thu hoạch rộ, nhằm hạn chế cung vượt cầu dẫn đến giá tiêu thụ thấp. Đồng thời, chủ động tìm giải pháp giúp nông dân tạm trữ lúa, liên hệ các điểm kho lương thực thu mua gần nhất của các công ty để ký gửi, chờ giá tốt để bán.

Tại An Giang, theo ông Trần Anh Thư - Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, trước mắt, UBND tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp phải giữ đúng hợp đồng đã ký bao tiêu thu mua lúa Đông Xuân cho bà con. Tỉnh cũng yêu cầu Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp về việc giữ đúng cam kết thu mua lúa đúng giá theo hợp đồng bao tiêu đã ký.

Giải pháp cứu giá và mở lối cho xuất khẩu gạo Việt năm 2019
Giải pháp cứu giá và mở lối cho xuất khẩu gạo Việt năm 2019

Cần có chiến lược phát triển bền vững

Tại hội nghị "Thúc đẩy sản xuất tiêu thụ lúa gạo đồng bằng sông Cửu Long", ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, những tháng đầu năm 2019, ngành gạo Việt Nam gặp một số khó khăn. Thực ra, đây là biến động bình thường của thị trường, sau một năm tăng trưởng khá tốt. Về khách quan, thị trường các nước đẩy mạnh việc dự trữ, tự sản xuất dẫn đến xuất khẩu đầu năm của Việt Nam chậm lại. Chính sách một số nước thay đổi, trong những tháng đầu năm như Trung Quốc, Philippines nên việc xuất khẩu sang các thị trường chính này của doanh nghiệp gặp khó khăn.

Theo đánh giá của VFA và các cơ quan, việc này không tác động lớn đến thị trường ngành gạo trong năm 2019, mà chỉ chậm trong tháng 1 và 2. Năm nay, lúa gạo Việt Nam chín đồng bộ trong tháng 2 và 3, sản lượng vụ mùa khá tốt dẫn đến ùn tắc cục bộ lượng lương thực cần phải giải phóng.

Còn theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Nguyễn Xuân Cường phân tích, hiện nay, quá trình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo còn mắc rất nhiều "điểm nghẽn". Trong đó, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và tính cạnh tranh của ngành lúa gạo thấp; xuất khẩu gạo khối lượng lớn nhưng giá trị thấp; sản xuất thiếu tính bền vững...

Thực trạng giá lúa gạo mà Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nêu ra cho thấy từ cuối năm ngoái, giá lúa tươi tại ruộng có dấu hiệu sụt giảm. Đến đầu tháng 2 này, tiếp tục giảm xuống còn 4.200 đồng- 4.400 đồng/kg; loại thóc hạt dài OM 504 giảm còn 4.500 đồng/kg…

Thêm vào đó, việc ký kết hợp đồng xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, trở ngại hơn các năm trước. Một số nước nhập khẩu gạo thông tin sẽ thu mua chậm hơn so với các năm trước. Ngoài ra, năng lực thu mua tạm trữ của doanh nghiệp còn yếu. Chính vì vậy, sự vào cuộc nhanh của ngân hàng và doanh nghiệp sau chỉ đạo của Thủ tướng góp phần rất lớn để giải quyết những khó khăn trước mắt. 

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng đề nghị, đẩy nhanh hơn quá trình hình thành chuỗi liên kết trên cơ sở hình thành các hợp tác xã và các doanh nghiệp nhỏ khởi nghiệp, liên kết với nông dân từ khâu sản xuất, đến khâu tiêu thụ. Đây cũng chính là vấn đề cốt lõi để phát triển các mục tiêu dài hạn hơn quá trình thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ lúa gạo Việt Nam trên thị trường cả trong và ngoài nước. 

PV (T/H)

Bạn đang đọc bài viết Giải pháp cứu giá và mở lối cho xuất khẩu gạo Việt năm 2019 tại chuyên mục Kinh tế của Tạp chí Điện tử Thương Trường. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0913398394 hoặc gửi về hòm thư toasoanthuongtruong@gmail.com
Bình luận bài viết